Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB): Çocuklarda Belirtiler ve Etkili Yöntemler

Çocuğunuz son zamanlarda geceleri kabuslar mı görüyor? Sürekli korkulu ve gergin bir halde mi dolaşıyor?

Deprem, kaza ya da şiddet gibi zor bir olaydan sonra çocukların davranışlarında büyük değişiklikler ortaya çıkabiliyor. Pek çok ebeveyn böyle bir durumda ne yapacağını kestiremiyor ve çocuğunun yaşadığı sıkıntıları tam olarak anlayamıyor.

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), çocuklarda travmatik bir olaydan sonra ortaya çıkan ve bir aydan fazla süren ciddi psikolojik belirtilerle kendini gösteriyor. Eğer bu belirtiler ciddiye alınmazsa, çocuğun okul başarısı, arkadaşlıkları ve aileyle ilişkileri zarar görebiliyor.

Çocuk zamanla içine kapanabiliyor ve eski hayatına dönmekte zorlanıyor.

Bu yazıda, TSSB'nin çocuklarda nasıl ortaya çıktığını ve hangi belirtilere dikkat etmek gerektiğini anlatacağım. Tanıdan tedaviye kadar ailelerin bilmesi gerekenleri de paylaşmak istiyorum.

Doğru bilgiyle donanmış ebeveynler, çocuklarının bu zorlu dönemi daha kolay atlatmasına katkı sağlayabiliyorlar.

Travma sonrası stres bozukluğu; yaşamı tehdit eden olaylardan sonra ortaya çıkan, oldukça sarsıcı bir ruhsal sağlık sorunu. Yetişkinlerde de görülüyor ama çocuklarda daha farklı belirtilerle karşımıza çıkıyor.

TSSB'nin Temel Özellikleri

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), kişinin travmatik bir olaya maruz kalması ya da tanık olmasıyla gelişiyor. Sadece olayı yaşayanlar değil, izleyenler de bu sorunu yaşayabiliyor.

TSSB’nin dört ana belirti grubu var:

• İstem dışı yeniden yaşantılama: Yoğun kabuslar ve travmayı tekrar tekrar yaşıyormuş gibi hissetmek.
• Kaçınma davranışları: Olayı hatırlatan durumlardan uzak durmak.
• Düşünce ve duygu değişiklikleri: Kendini suçlamak, olumsuz düşüncelerle baş etmek.
• Aşırı uyarılma: Sürekli tetikte olmak, konsantrasyon sorunları yaşamak.

"Birinci dünya savaşından sonra tanınmaya başlanan bu hastalık, özellikle Vietnam’dan dönen Amerikalı askerlerde görülen travmatik stres belirtilerinin araştırılması ile daha iyi bilinir hale gelmiştir."

Beynin korku ve stres tepkilerini yöneten bölgeleri — mesela amigdala — TSSB’de aşırı aktif çalışıyor. Bu da uyku bozuklukları ve dikkat sorunlarını beraberinde getiriyor.

Çocuklarda TSSB'nin Farklılıkları

Çocuklardaki travma sonrası stres bozukluğu, yetişkinlerden farklı işaretlerle ortaya çıkıyor. Çocuklar travmayı anlamakta ve işlemekte zorlandığı için, belirtiler de biraz değişiyor.

Çocuklarda görülen özel belirtiler:

Yaş Grubu Temel Belirtiler 2-6 yaş Oyunlarda travmayı tekrar canlandırmak, konuşmada gerileme 7-11 yaş Okulda başarısızlık, saldırgan davranışlar 12-18 yaş Riskli davranışlar, sosyal hayattan çekilme

Küçük çocuklarda TSSB’yi genellikle oyun terapisi sırasında fark edebiliyoruz. Çocuklar travmatik olayı oyunlarında tekrar tekrar sahneleyebiliyor.

Bazen çocuklar fiziksel belirtiler de gösteriyor:

• Karın ağrısı, baş ağrısı
• Yatak ıslatma
• Yeme sorunları

TSSB'nin Toplumdaki Yaygınlığı

TSSB toplumda düşündüğümüzden daha yaygın. Farklı travmalar, farklı oranlarda bu bozukluğa yol açıyor.

Çocuklarda TSSB’ye en çok yol açan travma türleri şunlar:

• Fiziksel veya cinsel istismar (%30-50 risk)
• Doğal afetler (%10-15 risk)
• Trafik kazaları (%5-10 risk)
• Şiddetli yaralanmalar (%15-25 risk)

Çocuklukta yaşanan travmalar, yetişkinlikte TSSB riskini ciddi oranda artırıyor.

Risk faktörleri arasında şunlar var:

• Sosyal desteğin olmaması
• Önceden var olan anksiyete bozuklukları
• Tekrarlayan travmatik olaylar
• Ailede şiddet öyküsü

Çocuklarda TSSB, çeşitli travmatik olaylardan sonra gelişebiliyor. Fiziksel şiddet, cinsel taciz, kaza ve doğal afetler gibi pek çok farklı durum tetikleyici olabiliyor.

Travmatik Olay Türleri

Çocukları etkileyen travmaların çeşidi çok fazla. Fiziksel şiddet, duygusal istismar, cinsel taciz ve ihmal en sık karşılaşılanlar arasında.

Ev içi şiddet ise çocukların sıklıkla maruz kaldığı bir diğer travmatik deneyim. Çocuk doğrudan hedef olmasa bile, şiddete tanık olmak bile onun için oldukça yıkıcı olabiliyor.

Aile içi travmatik durumlar:

• Ebeveynler arası şiddet
• Fiziksel ceza
• Duygusal ihmal
• Alkol ve madde kullanımı

Okulda yaşanan zorbalık da ciddi bir travma kaynağı. Sürekli tekrarlanan bu tür davranışlar çocukta uzun süreli stres yaratıyor.

Savaş ve terör olayları da çocukları derinden etkileyebiliyor. Böyle durumlarda çocuklar kendilerini tamamen güvensiz hissedebiliyorlar.

Kaza ve Doğal Afetlerin Rolü

Trafik kazaları da çocuklarda TSSB’ye yol açan önemli nedenlerden biri. Çocuk bazen kazada yaralanabiliyor ya da sevdiği birini kaybedebiliyor.

Doğal afetler ise çocukların kontrol edemeyeceği kadar büyük ve ani travmalar yaratıyor. Deprem, sel, yangın gibi olaylar çocuğun çaresiz hissetmesine sebep oluyor.

Yaygın kaza türleri:

• Trafik kazaları
• Düşme ve yaralanmalar
• Boğulma tehlikesi
• Yanık kazaları

Doğal afetler sırasında çocuklar hem fiziksel hem de duygusal olarak sarsılıyor. Evini kaybetme ya da ailesinden ayrılma korkusu da ekleniyor.

Hastane deneyimleri de travmatik olabiliyor. Ağrılı tıbbi işlemler ve aileden ayrı kalmak çocuk için büyük stres kaynağı.

Şiddet ve Cinsel Taciz Durumları

Cinsel taciz, çocuklarda en ağır travmalardan biri olarak karşımıza çıkıyor. Genellikle çocuğun tanıdığı biri tarafından gerçekleştiriliyor olması, işin boyutunu daha da ağırlaştırıyor.

Fiziksel şiddet ise bambaşka şekillerde ortaya çıkabiliyor. Dövülmek, sarsılmak, yakılmak gibi davranışlar çocukta derin izler bırakıyor.

Çocuk suistimalinin kendine has etkileri var:

• Güven duygusunun zedelenmesi
• Suçluluk ve utanç hisleri
• Sırrı saklama baskısı

Şiddet türleri ve etkileri:

Şiddet Türü Kısa Vadeli Etkiler Uzun Vadeli Etkiler Fiziksel Yaralanma, korku Güvenlik kaygısı Duygusal Üzüntü, öfke Özgüven kaybı Cinsel Karışıklık, suçluluk İlişki sorunları

Çocuğun yaşı, travmanın etkisini belirlemede önemli bir faktör. Küçük çocuklar yaşananları tam anlamasalar da, etkilerini derinden hissedebiliyorlar.

"Çocuklar olayları anlamayı ve onlara tepki göstermeyi sosyal referanslarla öğrenirler."

Travmanın sürekli tekrarlanması durumu daha da ağırlaştırıyor. Çocuk, tekrar tekrar travmaya maruz kalınca başa çıkacak gücü kalmayabiliyor.

TSSB belirtileri çocuklarda travmatik bir olaydan sonra bambaşka şekillerde ortaya çıkabiliyor. Bu belirtiler geri dönüşler, kaçınma davranışları, düşüncelerde değişiklikler ve fiziksel şikayetler şeklinde gözlemlenebiliyor.

Tekrarlayan Geri Dönüşler

Çocuklarda geri dönüşler genellikle travmanın en çarpıcı belirtileri arasında yer alıyor. Çocuk, travmatik anı tekrar tekrar yaşıyormuş gibi hissedebiliyor.

Geri dönüşler bazen şu şekillerde ortaya çıkıyor:

• Travmayla ilgili kâbuslar görmek
• Oyunlarda travmatik olayı tekrar tekrar canlandırmak

Bazen de ani ve yoğun korku nöbetleriyle karşılaşmak mümkün. “Çocuk sanki o anı tekrar yaşıyormuş gibi davranıyor” diye ifade edenler çok oluyor.

Bu anlarda çocuk gerçeklikten kopabiliyor. Özellikle küçüklerde geri dönüşler oyunlarda daha belirgin görülüyor.

Okul çağındaki çocuklar ise genellikle kâbuslarla ya da birdenbire akıllarına gelen anılarla baş etmek zorunda kalıyor.

Kaçınma Davranışları

Kaçınma davranışları çocuklarda epey sık rastlanan TSSB belirtilerinden biri. Çocuk, travmayı çağrıştıran ne varsa ondan uzak durmaya çalışıyor.

Kaçınma davranışları şöyle örneklenebilir:

Kaçınma Türü Örnekler Yerlerden kaçınma Olay yerinden uzaklaşmak Kişilerden kaçınma Olayı gören insanlarla görüşmemek Aktivitelerden kaçınma Eskiden sevdiği oyunları oynamamak

Çocuk, önceden sevdiği şeylere karşı ilgisini kaybedebiliyor. Arkadaşlarıyla görüşmekten kaçınabiliyor.

Bu durum sosyal hayatı sekteye uğratıyor. Okulda başarısı düşüyor, ailesiyle de iletişimi zorlaşıyor.

Bilişsel ve Duygusal Değişiklikler

Travma sonrası çocukların düşünce ve duygularında gözle görülür değişiklikler başlıyor. Bu değişiklikler gündelik hayatı da etkiliyor.

Bilişsel değişiklikler:

• Hafıza sorunları yaşamak
• Dikkatin dağılması

Karar vermekte zorlanmak da sık rastlanan bir durum.

Duygusal değişiklikler:

• Sürekli korku hissetmek
• Ani öfke patlamaları yaşamak

Bazen de çocuk kendini suçlu hissediyor.

Çocuk, kendini güvende hissetmiyor. “Her an kötü bir şey olacak” düşüncesiyle yaşamak epey yorucu.

Duygusal tepkiler yaşa göre değişiyor. Küçük çocuklar genellikle ağlama krizleriyle veya ebeveynlerine yapışmakla tepki veriyor.

Artmış Uyarılmışlık ve Fiziksel Şikayetler

TSSB’li çocuklarda sinir sistemi neredeyse sürekli tetikte kalıyor. Bu da fiziksel ve davranışsal sorunlara yol açıyor.

Uyarılmışlık belirtileri:

• Her an tetikte olmak
• Ani seslere aşırı tepki göstermek

Sinirlilik ve huzursuzluk da cabası.

Fiziksel şikayetler:

• Sık sık baş ağrısı çekmek
• Karın ağrısı yaşamak

Uyku bozuklukları da baş gösteriyor.

Çocuklar genellikle uykuya dalmakta zorlanıyor ya da gece boyunca sık sık uyanıyor.

Bu durum okul performansını da baltalıyor. Konsantrasyon kaybı ve öğrenme güçlüğü kaçınılmaz hale geliyor.

TSSB yaşayan çocuklar, duygusal değişimlerle ve sosyal ilişkilerinde ciddi zorluklarla baş etmek zorunda kalıyor. Kaygı, anksiyete ve depresyon gibi psikolojik sorunlar bir yana, çocuğun arkadaşlık kurma becerileri de sekteye uğruyor.

Kaygı ve Anksiyete Bozuklukları

TSSB’li çocuklar genellikle sürekli bir tehlike hissiyle yaşıyor. Bu da aşırı kaygı ve anksiyete belirtilerini beraberinde getiriyor.

Çocuklarda en çok görülen kaygı belirtileri şöyle:

• Sürekli endişe: Gelecekte kötü bir şey olacak korkusu
• Fiziksel semptomlar: Kalp çarpıntısı, terleme, nefes darlığı

Uykuya dalmakta güçlük çekmek ve gece terörü yaşamak da sık rastlanan sorunlar arasında.

Travma sonrası gelişen anksiyete, çocuğun okul başarısını da düşürüyor. Dikkatini toplamakta zorlanıyor ve öğrenmek neredeyse imkânsız hale geliyor.

Kendini güvende hissetmediği için hep tetikte kalıyor. Bu da zamanla yorgunluk ve bitkinliğe yol açıyor.

Depresyon ve Duygudurum Bozuklukları

TSSB’li çocuklarda depresyon belirtileri hiç de az değil. Travmatik olaydan sonra ruh hali bir anda değişebiliyor.

Depresif Belirtiler Çocuktaki Görünümü Çaresizlik hissi “Hiçbir şey değişmeyecek” düşüncesi Değersizlik Kendini suçlama eğilimi İlgisizlik Sevdiği şeylerden uzaklaşmak Enerji kaybı Sürekli yorgun hissetmek

Ani öfke patlamaları ya da tam tersi, aşırı sessizlik dönemleri yaşanabiliyor.

Çocuk, daha önce keyif aldığı oyunlara ve aktivitelere sırtını dönebiliyor. Arkadaşlarıyla vakit geçirmekten de kaçınıyor.

Sosyal Geri Çekilme ve Yabancılaşma

Travmadan sonra çocuklar çoğunlukla sosyal çevrelerinden uzaklaşmaya başlıyor. Güven duygusunu kaybettikleri için yeni ilişkiler kurmakta zorlanıyorlar.

Sosyal geri çekilmenin başlıca nedenleri arasında şunlar var:

• Güvenlik kaygısı: Başkalarından zarar göreceğini düşünmek
• Utanç: Yaşanan travma yüzünden kendini suçlamak

İletişimde güçlük çekmek de cabası.

Okulda daha izole davranabiliyorlar. Grup çalışmalarından uzak duruyor, teneffüslerde ise çoğunlukla yalnız kalıyorlar.

Yabancılaşma, çocuğun kimlik gelişimini de olumsuz etkiliyor. Kendini ailesinden ve toplumdan farklı, hatta bazen dışlanmış hissedebiliyor.

Sosyal becerilerde gerileme yaşanıyor. Yaşıtlarıyla sağlıklı iletişim kurmakta zorlanıyor ve bu durum uzun vadede kişilik gelişimini de etkiliyor.

Çocuklarda TSSB tanısı koymak için detaylı bir değerlendirme şart. Psikologlar ve psikiyatristler çocukla birebir görüşmeler yapıyor, aileden bilgi topluyor ve standart tanı kriterlerini dikkate alıyor.

Psikologlar ve Uzmanların Rolü

Psikologlar ve psikiyatristler, çocuklarda TSSB tanısında başrolde. Bu alanda çalışanların travma konusunda özel eğitim almış olması gerekiyor.

Psikolog önce çocukla güven ilişkisi kurmaya çalışıyor. Bu bazen zaman alıyor çünkü travma yaşamış çocuklar genellikle insanlara kolayca güvenemiyor.

Uzmanlar aileden ayrıntılı bilgi topluyor. Travmatik olayın ne zaman ve nasıl yaşandığı gibi detaylar önemli.

Değerlendirme genellikle birkaç seans sürüyor. Her çocuğun tepkisi farklı olduğu için burada acele etmek pek mümkün değil.

Aileyle iş birliği, sürecin en önemli parçalarından biri. Ebeveynler çocuktaki değişiklikleri uzmanla paylaşıyor.

Çocuklarla Görüşme ve Gözlem

Çocukla yapılan görüşmeler yaşına uygun şekilde planlanıyor. Küçük çocuklarda oyun terapisi teknikleri sıkça kullanılıyor.

Uzmanlar, çocuğun konuşma tarzını, vücut dilini ve genel davranışlarını dikkatlice izliyor. Travma belirtileri bazen konuşmada bile kendini belli ediyor.

Görüşmede izlenen yollar:

• Açık uçlu sorular sormak
• Çocuğun rahat hissetmesini sağlamak

Oyun ve çizim aktivitelerini de değerlendirmek önemli.

Çocuğun travmatik olayı hatırlama şekli de dikkate alınıyor. Bazı çocuklar olayı net hatırlamazken, bazıları en ince ayrıntısına kadar anlatabiliyor.

Okul öğretmenlerinin ve diğer bakım verenlerin gözlemleri de tanı sürecinde işe yarıyor.

Tanı Kriterleri ve Tanılama Araçları

TSSB tanısında DSM-5 kriterlerini kullanıyoruz. Bu kriterler, çocuklar için biraz farklı bir biçimde uygulanıyor.

Ana tanı kriterleri şunlar:

Kriter Grubu Belirtiler Yeniden yaşama Kabuslar, flashbackler, travmatik oyunlar Kaçınma Travmayı hatırlatan durumlardan uzak durma Olumsuz değişikler Duygu durumunda kötüleşme, ilgisizlik Aşırı uyarılmışlık Uyku problemi, konsantrasyon güçlüğü

Belirtilerin bir aydan uzun sürmesi gerekiyor. Ayrıca, çocuğun günlük hayatında belirgin sıkıntılar yaşaması şart.

Standart değerlendirme araçları arasında şunlar var:

• Çocuk TSSB Belirti Ölçeği
• Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği
• Klinisyen Tarafından Uygulanan TSSB Ölçeği

Psikologlar bu araçlarla daha objektif değerlendirme yapabiliyor. Her birinin farklı yaş gruplarına göre uyarlanmış versiyonları mevcut.

Çocuklarda TSSB tedavisinde genellikle birden fazla yöntem bir arada kullanılıyor. Travma odaklı terapiler, oyun terapisi ve aile desteğiyle iyi sonuçlar alınabiliyor.

Bilişsel Davranışçı Terapi

Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi, çocuklarda TSSB tedavisinde en etkili yollardan biri. Bu yöntem, çocuğun travmayla ilgili düşüncelerini ve duygularını işlemesine yardımcı oluyor.

Terapinin başında çocuk ve ailesine travma hakkında psikoeğitim veriyoruz. Çocuk, yaşadığı belirtilerin aslında normal olduğunu öğreniyor.

Rahatlama teknikleri devreye giriyor. Nefes egzersizleriyle kas gevşetme yöntemleri, kaygıyı azaltmak için kullanılıyor.

Travmatik anılar genellikle zihinde parçalı duruyor. Terapi sırasında bu anılar "başı, ortası ve sonu olan bir hikaye" şeklinde bütünleştiriliyor.

"Çocuğun zihnindeki dağınıklığı toparlamak ve olayı anlamlandırması sağlanıyor."

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma) da tedavide sıkça kullanılıyor. Bu teknik, travmatik anıların işlenme sürecini hızlandırıyor.

Diğer Psikoterapi Yöntemleri

Oyun terapisi küçük çocuklar için oldukça uygun. Çocuklar oyun yoluyla duygularını daha kolay dışa vuruyor.

Travma sonrası çocuklar bazen aynı oyunları tekrar tekrar oynuyor. Bu, yaşadıkları çatışmayı dışa vurmalarına olanak tanıyor.

Terapi sırasında çocuğun oyunu kesilmiyor. Duygularını aktarması için fırsat bırakılıyor.

Sanat terapisi de etkili bir seçenek. Çocuk isterse resim çizebiliyor ya da yazı yazabiliyor.

Zaman zaman medikal tedavi de gerekebiliyor. İlaçlar, belirtileri hafifletmek için devreye giriyor. Bazen psikoterapiyle birlikte ilerliyor.

Aile ve Okulun Destekleyici Rolü

Aile, çocuk için güvenli üs oluşturmalı. Travma sonrası bu güvenlik hissi genellikle zedeleniyor ve yeniden inşa edilmesi gerekiyor.

Ebeveynler çocuğu dinlemeli ve inandıklarını belirtmeli. Böyle bir şeyi anlatabildiği için onunla gurur duyduğunu söylemek de önemli.

Ebeveyn Yaklaşımları Faydası Çocuğu dinlemek Güven duygusunu artırır Olayla ilgili suçlamak Suçluluk hissini azaltır Güvenli ortam yaratmak Duygu paylaşımını kolaylaştırır

Çocuğun üzgün ya da öfkeli olması gayet normal. Ebeveynler, her durumda yanında olduklarını hissettirmeli.

Gündelik rutine dönmek bence çok önemli. Bu, çocuğun güvenlik hissini yeniden oluşturmasına katkı sağlıyor.

Okul personeli de destek vermeli. Özellikle öğretmenlerin çocuğun durumundan haberdar olması ve uygun şekilde yaklaşması gerekiyor.

Çocuklarda TSSB konusunda ebeveynler ve bakım verenler genellikle belirtileri, tanı sürecini, tedavi seçeneklerini ve uzun vadeli etkileri merak ediyor. Bu sorular, çocukların iyileşme sürecini desteklemede önemli.

Çocuklarda travma sonrası stres bozukluğunun yaygın belirtileri nelerdir?

TSSB belirtilerini dört ana kategoriye ayırıyoruz. Öncelikle, çocuklar travmatik olayla ilgili ani anılar ve düşünceler yaşıyor.

Kaçınma davranışları da sık görülüyor. Çocuk travmayı hatırlatan kişilerden, yerlerden ya da durumlardan uzak durmaya çalışıyor.

Olumsuz ruh hali değişiklikleri de önemli bir grup. Bu dönemde çocukların düşünce yapısı ve duyguları genellikle olumsuz etkileniyor.

Dördüncü kategori ise sürekli kaygı ve fiziksel belirtiler. "Devamlı kaygı veya kaygının fiziksel belirtileri" bu grupta öne çıkıyor.

Yaş gruplarına göre bazı belirtiler değişiyor:

Yaş Grubu Özel Belirtiler 6-13 yaş Oyunlarda travmayı tekrar etme Ergenlik Sosyal geri çekilme, öfke patlamaları Tüm yaşlar Uyku bozuklukları, konsantrasyon zorluğu

TSSB tanısı çocuklarda nasıl konulur ve hangi yöntemler kullanılır?

TSSB tanısı koymak için belirli kriterleri arıyoruz. DSM kriterlerine göre kaçınma, yeniden yaşama ve uyarılmışlık belirtilerinden yeterli sayıda olması gerekiyor.

Uzmanlar genellikle klinik görüşme yöntemine başvuruyor. Hem çocukla hem de ebeveynlerle ayrı ayrı konuşuluyor.

Çocuğun travmatik olayı doğrudan yaşaması ya da tanık olması tanı için temel bir şart. "Tekrarlanan, çoklu veya uzun süreli travma deneyimleri" tanı olasılığını artırıyor.

Belirtiler genellikle travmadan sonraki bir ay içinde başlıyor. Bazen ise gecikmeli başlangıç görülebiliyor ve altı ay sonra bile ortaya çıkabiliyor.

Çocuklarda TSSB tedavisinde etkili olan yaklaşımlar ve terapiler hangileridir?

Bilişsel Davranışçı Terapi çocuklarda oldukça etkili. Bu yöntem, düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye odaklanıyor.

Travma odaklı terapiler özellikle işe yarıyor. Bu yaklaşımlar, çocuğun travmatik deneyimi güvenli bir ortamda işlemesine yardımcı oluyor.

Oyun terapisi küçük çocuklar için bence çok uygun. Çocuklar oyun sırasında duygularını daha rahat ifade ediyor.

EMDR (Göz Hareketleri ile Duyarsızlaştırma) da travmatik anıların işlenmesinde kullanılıyor. Çocuklarda da işe yaradığını söyleyebilirim.

Aile terapisi de sürece destek veriyor. Ebeveynlerin dahil olması iyileşmeyi hızlandırıyor.

TSSB'nin çocuklar üzerindeki uzun vadeli etkileri neler olabilir?

Tedavi edilmezse TSSB, akademik performansı olumsuz etkiliyor. Konsantrasyon zorluğu ve dikkat problemleri okul başarısını düşürebiliyor.

Sosyal ilişkilerde de sıkıntılar yaşanabiliyor. Çocuk arkadaşlarından uzaklaşabiliyor ve içe kapanabiliyor.

Duygusal regülasyon sorunları bazen uzun süre devam ediyor. Bu, öfke kontrolü ve ruh hali değişiklikleriyle kendini gösterebiliyor.

Fiziksel sağlık sorunları da ortaya çıkabiliyor. Uyku bozuklukları, baş ağrıları ya da mide sorunları sık rastlanıyor.

Ergenlikte risk alma davranışları artabiliyor. Madde kullanımı ya da kendine zarar verme riski yükselebiliyor.

Ebeveynler ve öğretmenler çocuklardaki TSSB belirtilerini nasıl tanıyabilir?

Davranış değişiklikleri genellikle ilk fark edilen işaretlerdir. Mesela, daha önce sakin olan bir çocuk bir anda saldırganlaşabilir.

Uyku sorunları da sıkça ortaya çıkar. Çocuk bazen kabus görür, uyumakta zorlanır ya da tam tersi, sürekli uyumak ister.

Bazen okul performansı da düşer. Öğretmenler ve aileler bu tür değişiklikleri göz ardı etmemeli.